Buxoro viloyatida 270 ming kishi o‘rtacha daromaddan past yashaydi
Prezident Shavkat Mirziyoyev Buxoro viloyatidagi ahvol bilan shaxsan shug‘ullandi. Rasmiy hisobotlardagi optimistik raqamlar ortida boshqacha manzara bor: viloyatda 270 ming kishi o‘rtacha daromad darajasidan sezilarli past yashaydi. Yana 40 ming kishi ish topa olmayapti.
HayotPrezident Shavkat Mirziyoyev Buxoro viloyatidagi ahvol bilan shaxsan shug‘ullandi. Rasmiy hisobotlardagi optimistik raqamlar ortida boshqacha manzara bor: viloyatda 270 ming kishi o‘rtacha daromad darajasidan sezilarli past yashaydi. Yana 40 ming kishi ish topa olmayapti.
Bu raqamlar viloyat aholisi uchun abstrakt statistika emas. Har to‘rtinchi-beshinchi buxorolik hozir yetarli daromadsiz kun kechirmoqda.
Rasmiy optimitizm tugadi
Prezident uchrashuvdagi eng keskin gaplardan biri shuydi: «Shu paytdan boshlab «kambag‘al oila qolmadi» degan hisobotlar qabul qilinmaydi». Bu ibora ko‘p narsani aytib beradi. Mahalliy hokimiyat shu paytgacha muammoni kamaytirib ko‘rsatuvchi ma’lumotlar taqdim etib kelgan. Endi bunday yondashuv o‘tmasligi aniq aytildi.
Muammo faqat kambag‘allik statistikasida emas. 40 ming ishsiz ichida 24 mingtasi chet eldan qaytgan migrantlar. Odamlar mehnat qidirib ketdi, qaytib keldi, ammo uyda ham ish yo‘q. Bu alohida vaziyat: ular ko‘pincha yoshi ulug', malakasi mos kelmaydigan yoki tan olinmaydigan, mahalliy bozorda qayta boshlamoqchi bo‘lgan kishilar.
Migratsiya qaytib kelganda nima bo‘ladi
Migratsiya odatda shunday ishlaydi: odam ketadi, pul topadi, oilasiga yuboradi. Bu muddat davomida oila uy xo‘jaligini yuritadi, bolalar o‘qiydi. Lekin bu zanjir uzilganda, ya’ni migrant qaytib kelganda, oila birdaniga yagona daromad manbayini yo‘qotadi.
Buxoro viloyatida bu vaziyatda 24 ming odam bor. Ularning qo‘lida ko‘pincha xorijda orttirgan tajriba bor, ammo o‘zbekistonlik ish beruvchi bu tajribani har doim ham tan olmaydi. Rus tilidagi sertifikat yoki boshqa mamlakatdagi ish staji mahalliy CV uchun unchalik ishlamaydi.
Prezident chiqish yo‘lini ko‘rsatdi: past maoshli migrantlar uchun kasbga o‘qitish yo‘lga qo‘yiladi. Qanday kasblar, qaysi muddatda, qayerda o‘qitilishi hozircha aniq emas. Bu hujjatlar hali ishlab chiqilish jarayonida.
Raqamlar ortida odamlar
270 ming kishi degani abstrakt ko‘rinadi. Amalda bu viloyatning butun ish faol aholisining katta qismi. Bu raqam faqat ishsizlarni emas, ishlagan holda ham etarli daromad topa olmaganlarni o‘z ichiga oladi. Ya’ni ular rasmiy statistikada «ishli» bo‘lib ko‘rinishi mumkin, ammo daromad darajasi o‘rtacha ko‘rsatkichdan sezilarli past.
Bunday odamlar uchun moliyaviy mahsulotlarga murojaat qilish ham qiyin. Kredit olish uchun rasmiy daromad kerak, omonat ochish uchun bo‘sh pul kerak. Ular ko‘pincha bank tizimidan tashqarida qoladi. Mikroqarz imkoniyati bor, lekin u ham imkoniyat emas, ortiqcha yuk bo‘lib qolishi mumkin. Agar mikroqarz imkoniyatlari qiziqtirayotgan bo‘lsa, katalogdagi variantlarni ko‘rib chiqish mumkin, ammo daromad barqarorlashmasdan qarz olish masalasini puxta o‘ylab ko‘rish kerak.
Sanoat, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish: 1,5 barobarga o‘sish
Hukumat viloyatda uchta soha ko‘rsatkichlarini 1,5 barobarga oshirish rejasini ishlab chiqadi: sanoat, agrar soha va xizmat ko‘rsatish. Bu rejaning amalga oshishi qo‘shimcha ish o‘rinlari yaratadi deb kutilmoqda.
Biroq «reja ishlab chiqish» va «reja bajarilishi» orasida masofa bor. Viloyatdagi mavjud muammolarni hal qilish uchun ham ish o‘rinlari soni, ham ularning sifati muhim. Past maoshli, norasmiy yoki mavsumiy ish o‘rinlari 270 ming kishining ahvolini tubdan o‘zgartirmaydi.
O‘zingizga nima daxli bor
Agar siz Buxoro viloyatida yashaysiz yoki yaqinlaringiz u yerda bo‘lsa, bir necha narsaga e’tibor bering.
Birinchidan, kasbga o‘qitish dasturlari. Yangi dasturlar e’lon qilinganda, xabarni kechiktirmang. Ko‘pincha bunday dasturlarda o‘rin cheklangan bo‘ladi va birinchi murojaat qilganlar foydalanadi.
Ikkinchidan, ish o‘rinlari haqidagi rasmiy ma’lumot. Mahalliy hokimiyat va mehnat organlari yangi korxonalar, investitsiya loyihalari haqida ma’lumot tarqatishi kerak. Og‘zaki mish-mishdan ko‘ra rasmiy manbaga murojaat qilgan afzal.
Uchinchidan, moliyaviy ahvolni barqarorlashtirish. Daromad past bo‘lganda qarz olishga shoshilmaslik kerak. Avval imkon darajasida xarajatlarni tartibga solish, so‘ng imkon bo‘lsa, hatto kichik miqdorda bo‘lsa ham jamg‘arma ochish foydali. Bu haqida ko‘proq o‘qish uchun omonatlar bo‘limiga qarab chiqish mumkin.
Prezidentning gapi nimani o‘zgartiradi
Oliy darajadan e’tibor ko‘pincha mahalliy amaldorlar harakatini tezlashtiradi. Viloyat hokimligi yangi hisobot berishdan oldin aniq natijalarga erishishga harakat qiladi. Bu o‘quvchi uchun shuni anglatadi: keyingi oylar ichida viloyatda yangi dasturlar, o‘qitish markazlari yoki ish yarmarkalari haqida xabarlar ko‘payishi mumkin.
Biroq bunday xabarlarni o‘qiganda bir savolni berib ko‘ring: kimga mo‘ljallangan, qanday ariza berish mumkin, shartlari qanday? Umumiy va’da emas, aniq yo‘riqnoma bo‘lsa, dastur haqiqiy.
270 ming kishi bir kunda saqlanib qolmaydi. Lekin birinchi qadam, ya’ni muammoni raqamlarda ochiq tan olish, allaqachon qo‘yildi.