KirishKirish
UZRU
Pul· 27-may, 2026· 4 daqiqa o‘qish

So‘mda shaxsiy byudjet: qanday tuzish va bir oydan keyin tashlab qo‘ymaslik

50/30/20 oddiy usuli o‘zbekistonlik maosh va xarajatlar sharoitida. Oyiga 5 mln so‘mlik misol bilan.

Tiyn tahririyatiYangilangan: 21-noyabr, 2026
Pul

Ko‘pchilik shaxsiy byudjetlar pul yetishmasligidan emas, tizim o‘ta murakkabligidan buziladi: o‘n beshta xarajat toifasi, har kuni har bir chekni yozib borish, natijada uch haftadan keyin hammasi tashlab qo‘yiladi. 50/30/20 usuli uzoqroq ishlaydi, chunki unda bor-yo‘g‘i uchta konvert bor, uni esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri karta ko‘chirmasi bo‘yicha yuritish mumkin.

50/30/20 usuli ikki og‘iz so‘zda

Majburiy to‘lovlardan keyingi butun daromad uch qismga bo‘linadi:

  • 50% zarurga: ijara yoki kommunal, uydagi ovqat, ishga qatnov, aloqa, kreditlar bo‘yicha majburiy to‘lovlar.
  • 30% istaklarga: kafe, ko‘ngilochar mashg‘ulotlar, zaruratdan ortiq kiyim, obunalar, sovg‘alar.
  • 20% jamg‘armaga: xavfsizlik yostig‘i, maqsadlar, qimmat qarzlarni muddatidan oldin yopish.

Nisbatlar aqida emas, balki mo‘ljal. Uy-joy daromadning yarmidan ko‘pini yeb qo‘ysa, vaqtincha qayta taqsimlagan halolroq: masalan, «istaklar»ni qisqartiring, ammo jamg‘armani butunlay to‘xtatib qo‘ymang. Pul yig‘ish odati aniq foizdan muhimroq.

Misol: oyiga 5 mln so‘m daromad

Shartli hisob (sizning toifalaringiz va summalaringiz o‘zgacha bo‘ladi):

ToifaUlushOylik summa
Zarur50%2 500 000 so‘m
Istaklar30%1 500 000 so‘m
Jamg‘arma20%1 000 000 so‘m

Oyiga bir million so‘m foizlarni qo‘shmaganda ham yiliga 12 mln degani. Jamg‘armani kartada emas, omonatda saqlasangiz, pul ishlaydi: tiyn.uz katalogi bo‘yicha so‘m omonatlari stavkalari yiliga 23% gacha yetadi (Xalq banki, «Xazna», ma’lumot 2026-yil 2-iyul holatiga)1. Shartlarni omonatlar katalogida, kundalik xarajatlar uchun kartani esa kartalar katalogida taqqoslash mumkin.

Byudjetlar nega buziladi

  • Toifalar juda ko‘p. Uchta konvertni ushlab turish mumkin, o‘n beshtasini esa yo‘q.
  • Jamg‘arma qoldiq tamoyili bilan. Avval xarajatlar, keyin «biror narsa qolsa». Qolmaydi.
  • Nomuntazam xarajatlarga bufer yo‘q. Sovg‘alar, dori-darmon, ta’mirlash har oy chiqadi, faqat har safar boshqacha. Bunga «istaklar»ning bir qismini ajrating.
  • Naqd pul hisobdan tashqarida. Kartadan yechilgan pul statistikadan yo‘qoladi. Xarajatlarning qanchasi kartadan o‘tsa, manzara shuncha halol bo‘ladi.

Bir oydan uzoqqa qanday chidash mumkin

Birinchi oy hech narsani o‘zgartirmang, shunchaki ko‘chirmani ko‘ring va xarajatlarni uch guruhga ajrating. Haqiqiy manzara deyarli doim kutilganidan farq qiladi, uni to‘g‘rilash esa o‘ylab topilganini to‘g‘rilashdan osonroq. Keyin avtomatlashtiring: maosh kuni jamg‘armaga o‘tkazma, bank ilovasida «istaklar»ga limitlar. Reja bilan faktni har kuni emas, oyiga bir marta taqqoslang: byudjet jazo emas, balki vosita.

Ko‘p so‘raladigan savollar

Zarurga 50% yetmasa nima qilish kerak?

Halol qayta taqsimlang: masalan, 60/25/15. Tamoyilni saqlash muhim: jamg‘armaga qat’iy ulush, kichikroq bo‘lsa ham, birinchi bo‘lib ajratiladi.

20% ni qayerga qo‘yish kerak?

Avval bir necha oylik xarajat miqdoridagi xavfsizlik yostig‘i, pulni yechish mumkin bo‘lgan omonatda. Keyin esa maqsadlar: stavkasi yuqoriroq omonat, qimmat kreditlarni muddatidan oldin yopish.

Har bir xarajatni yozib borish kerakmi?

Yo‘q. Xarajatlar kartadan o‘tsa kifoya: bank ilovasidagi ko‘chirma va statistika manzarani siz uchun yig‘adi. Qo‘lda faqat naqd pulni yozish mantiqli.

Manbalar

  1. 1. Xalq banki, «Депозит «Xazna»»: yillik depozit foizi 23% gacha, Tiyn katalogi (2-iyul, 2026)