Kredit bo‘yicha majburiy sug‘urta: uni qayerdan topish va qanday hisobga olish kerak
Siz ikkita kredit taklifini solishtirdingiz, ular bir xil ko‘rinadi. Stavka bir xil, muddat bir xil, oylik to‘lov bir xil. Lekin birida sug‘urta bor, ikkinchisida yo‘q. Yakuniy summalar farq qiladi. Qaysi biri arzon? Bu savolga ariza topshirishdan oldin javob topish kerak.
PulSiz ikkita kredit taklifini solishtirdingiz, ular bir xil ko‘rinadi. Stavka bir xil, muddat bir xil, oylik to‘lov bir xil. Lekin birida sug‘urta bor, ikkinchisida yo‘q. Yakuniy summalar farq qiladi. Qaysi biri arzon? Bu savolga ariza topshirishdan oldin javob topish kerak.
Sug‘urta shartnomada qayerda yashirinadi
Banklar sug‘urta shartini ko‘pincha asosiy sahifada emas, shartlar to‘plamida ko‘rsatadi. Siz foiz stavkasini ko‘rasiz, oylik to‘lovni hisoblaysiz va ariza topshirasiz. Keyinroq ma’lum bo‘ladiki, kredit olish uchun avval hayot yoki mol-mulk sug‘urtasini rasmiylashtirishingiz kerak.
Qidirish kerak bo‘lgan hujjatlar:
- Umumiy shartlar (kredit shartnomasi matnining oxirgi bo‘limlari). «Sug‘urta», «ta’minot», «qo‘shimcha xizmatlar» so‘zlarini qidiring.
- Tariflar jadvali. Bank veb-saytida «Hisob-kitob» yoki «Tariflar» bo‘limida joylashgan bo‘ladi. Sug‘urta badali ko‘pincha aynan shu yerda ko‘rsatilgan.
- Ma’lumot varaqasi (PSK haqidagi hujjat). Markaziy bank talabiga ko‘ra, bank sug‘urta majburiy bo‘lsa, buni majburiy xarajatlar qatorida ko‘rsatishi shart. Ma’lumot varaqasini bermasdan kredit rasmiylashtirish qonunga zid. Shuning uchun uni bankdan so‘rang, kutmang.
Maslahat oddiy: shartnomani imzolashdan oldin ma’lumot varaqasini so‘rang va undagi barcha qatorlarni ko‘rib chiqing.
Nol stavka va sug‘urta: qanday bog‘liq
Nol foizli kredit haqida gapirganda, sug‘urta masalasi ayniqsa muhim. Xalq bankining OPEN bo‘lib to‘lash va Nasiya kreditlari bo‘yicha 2-iyul holatiga ko‘ra stavka 0% dan boshlanadi. Bu aksiya sharti, bank bilan aniqlashtirish kerak. Ammo nol stavka kreditni bepul qilmaydi: agar sug‘urta majburiy bo‘lsa, uning narxi kreditning haqiqiy qiymatiga qo‘shiladi.
Shuning uchun «foiz stavkasi» va PSK (kreditning to‘liq qiymati) ikki xil narsa. Nominal stavka 0% bo‘lishi mumkin, PSK esa yuqori bo‘ladi, chunki PSK majburiy sug‘urtani ham o‘z ichiga oladi. Bunday ma’lumotlar taqqoslashda ko‘rsatilgan ma’lumotlarimizda yo‘q, lekin ma’lumot varaqasida bo‘lishi shart.
«Yashil» kreditlar misoli
Ma’lumotlardagi «yashil» kreditlarga qarang. 3-iyul holatiga ko‘ra Agrobank «Yashil energiya» krediti, Aloqabank «Yashil» iste’mol krediti, Orient Finans bank Green krediti va boshqa banklar bo‘yicha stavka 20% dan boshlanadi. Shart bir xil ko‘rinadi. Lekin har bir bankda sug‘urta talabi boshqacha bo‘lishi mumkin: birida majburiy, ikkinchisida ixtiyoriy, uchinchisida umuman yo‘q. Bu farqni raqamda ko‘rish uchun har bir bank bo‘yicha ma’lumot varaqasini so‘rang.
Muddatlarni ham solishtiring. Asakabank «Yashil Makon» krediti bo‘yicha muddat 60 oygacha, Agrobank bo‘yicha 36 oygacha. Uzoqroq muddatda oylik to‘lov kamroq, lekin sug‘urta badiallari to‘lov davrida to‘lanib boradi, ya’ni umumiy xarajat ham oshadi.
Taqqoslash qanday ishlaydi
Ikki taklifni to‘g‘ri taqqoslash uchun sug‘urta badelini hisobga olgan holda umumiy to‘lovni hisoblashingiz kerak. Lekin sug‘urta summasi ma’lumotlarimizda yo‘q, shuning uchun biz uni hisoblashni tavsiya etmaymiz. Buni bank xodimi yoki moliyaviy maslahatchi bajarishi kerak.
Siz esa quyidagilarni qiying:
- Har bir bankdan ma’lumot varaqasini so‘rang. Bu hujjatda PSK va majburiy xarajatlar ro‘yxati bo‘ladi.
- Sug‘urta kim tomonidan to‘lanishini aniqlang: bir martalik to‘lovmi, har oylik badal sifatidami yoki kredit summasidan ushlab qolinadimi.
- Sug‘urta kompaniyasini o‘zingiz tanlash huquqi borligini so‘rang. Ba’zi banklarda faqat sherik kompaniya orqali sug‘urtalash mumkin, bu narxni oshirishi mumkin.
- Sug‘urta ixtiyoriy bo‘lsa, undan voz kechganda stavka o‘zgarmaydi yoki o‘zgara boshlaydi? Buni ham aniqlashtiring.
Nima bo‘lmaydi
Kredit takliflarini faqat stavka bo‘yicha taqqoslamang. 20% stavkali kredit sug‘urtasiz, ba’zan boshqa bankdagi 20% stavkali, ammo majburiy sug‘urtalidanikiga qaraganda arzon bo‘lib chiqadi. Hisob ma’lumot varaqasidagi PSK soniga qarab amalga oshiriladi.
Bundan tashqari, sug‘urta shartlari kredit davomida o‘zgarishi mumkin. Agar sug‘urta yillik yangilanib borsa va narxi o‘zgarsa, bu dastlabki hisob-kitobingizni buzadi. Shartnomada yangilanish shartlari qanday belgilangan? Bu savolni ham berib qo‘ying.
Mavjud takliflarni kredit bo‘limida ko‘rib chiqishingiz va keyin har bir bank bilan sug‘urta shartlarini bevosita aniqlashtirishingiz mumkin.