Kreditni muddatidan oldin to‘lash: foizlar qanday qayta hisoblanadi va bankdan nima so‘rash kerak
Kreditni muddatidan oldin yopasiz, lekin bank sizdan kutilmagan summani talab qiladi. Bu tasodif emas va aldov ham emas, balki shartnomalarda ko‘pchilik o‘qimay imzo chekadigan bir band bor.
PulKreditni muddatidan oldin yopasiz, lekin bank sizdan kutilmagan summani talab qiladi. Bu tasodif emas va aldov ham emas, balki shartnomalarda ko‘pchilik o‘qimay imzo chekadigan bir band bor.
Muddatidan oldin to‘lash aslida qanday ishlaydi
Annuitet jadvalidagi har bir to‘lov ikki qismdan iborat: asosiy qarz va foiz. Dastlabki oylarda to‘lovning katta qismi foizga ketadi, kichik qismi qarzni kamaytiradi. Muddating oxiriga yaqinlashganda esa nisbat teskari bo‘ladi.
Siz kreditni muddatidan oldin to‘lashga qaror qilsangiz, bank faqat qolgan asosiy qarzni emas, balki kreditni ochish va yuritish bilan bog‘liq xarajatlarni ham qoplaydi. Aynan shu joyda hisob ko‘pchilik kutganidan katta chiqadi.
O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra, iste’mol kreditini muddatidan oldin to‘lash huquqi mavjud. Lekin bu huquq avtomatik ravishda foizlarning kamayishini kafolatlamaydi: hamma narsa shartnomadagi hisoblash usulига borib taqaladi.
Ikki xil hisoblash usuli
Qolgan muddatga qayta hisoblash. Bank siz to‘lagan kundan boshlab faqat haqiqatan foydalanilgan kunlar uchun foiz oladi. Qolgan foizlar bekor qilinadi. Bu o‘quvchi uchun qulay variant va u shartnomada aniq yozilgan bo‘lishi kerak.
Dastlabki jadval bo‘yicha hisoblash. Bank asl jadval bo‘yicha hisoblangan foizlarning bir qismini «kompensatsiya» sifatida talab qilishi mumkin. Ba’zi shartnomalarда bu muddatidan oldin to‘lash «penalti» yoki «komissiya» deb ataladigan qator orqali kiritilgan.
Shuning uchun shartnomani imzolashdan oldin emas, balki muddatidan oldin to‘lashdan oldin ham o‘qib chiqing. Bankdan yozma hisob-kitobni so‘rash aynan shu bosqichda kerak.
Amalda nima bo‘ladi
Faraz qiling, Agrobank «Yashil energiya» krediti bo‘yicha (3-iyul holatiga ko‘ra, stavka: 20% dan, muddat: 36 oygacha, summa: 100 000 000 so‘mgacha) 18 oy to‘langan. Qolgan 18 oy bo‘yicha to‘lash rejalashtirilgan edi. Muddatidan oldin to‘lash paytida bank qolgan asosiy qarzni hisoblaydi, lekin «qolgan foizlar» savoli ochiq qoladi: ularni to‘liq bekor qiladimi yoki bir qismi qoladi?
Bu savol kredit shartnomasi PSK (kreditning to‘liq qiymati) bo‘limida yozilgan bo‘lishi shart. Agar yozilmagan bo‘lsa, bankdan alohida ma’lumotnoma so‘rang.
Bankdan yozma so‘rash kerak bo‘lgan narsalar
Ko‘pchilik telefon orqali maslahat so‘raydi va og‘zaki javob oladi. Og‘zaki javob hujjat emas.
Muddatidan oldin to‘lashdan oldin bankka yozma ariza yuboring va unda quyidagilarni so‘rang:
- muddatidan oldin to‘lash sanasiga hisoblangan qolgan asosiy qarz summasi;
- o‘sha sanaga qadar hisoblangan foizlar summasi;
- muddatidan oldin to‘lash uchun qo‘shimcha komissiya yoki jarima mavjudligi;
- to‘liq yopish uchun to‘lanishi kerak bo‘lgan yakuniy summa va uning tarkibi.
Banklar bu ma’lumotni yozma shaklda berishga majbur. Javob kelmasa yoki faqat og‘zaki javob berilsa, Markaziy bankka shikoyat qilish huquqingiz bor.
To‘lovdan keyin nima olish kerak
To‘lov o‘tgandan keyin ish tugadi deb o‘ylamang.
Bankdan kredit majburiyatlarining to‘liq bajarilganligi haqida yozma tasdiqnoma oling. Bu hujjat keyinchalik yangi kredit olishda, ipoteka rasmiylashtirish paytida yoki sud jarayonlarida kerak bo‘lishi mumkin. Hujjatsiz «men to‘lagan edim» degan gap ishlamaydi.
Kredit tarixingizni ham tekshiring: Kredit byurosidagi ma’lumotlar 1–2 oy ichida yangilanishi kerak. Agar «faol kredit» belgisi qolib ketgan bo‘lsa, bankka murojaat qiling va ma’lumotni tuzatishni talab qiling.
Muddatidan oldin to‘lashdan foyda bormi
Foiz stavkasi qanchalik yuqori bo‘lsa, muddatidan oldin to‘lash shunchalik foydali. 20% dan yuqori stavkalarda hatto bir necha oy oldinroq to‘lash ham ortiqcha to‘lovni sezilarli kamaytirishi mumkin.
Lekin hisob-kitob oddiy ko‘rinmaydi: siz nafaqat «necha so‘m tejayapman» deb emas, balki «o‘sha pulni boshqa yerga qo‘yib qo‘ysam qancha topaman» deb ham o‘ylashingiz kerak. Bu savolga javob har bir vaziyatda boshqacha bo‘ladi.
Muddatidan oldin to‘lash yaxshi qaror ekanligini bilsangiz, kerakli ma’lumotni kredit bo‘limida mahsulotlar bo‘yicha solishtiring va bankka ariza berishdan oldin shartnomaning PSK bo‘limini e’tiborga oling.