O‘zbekistonda 2025 yil yanvar-sentabr: neft qazish kamaymoqda, ko‘mir esa o‘sishda
Yil boshidan to sentabrgacha O‘zbekistonda neft qazish o‘tgan yilga nisbatan 1,6% ga kamaydi. Ko‘mir qazish esa o‘sdi. Bu raqamlar Milliy statistika qo‘mitasining ma’lumotlaridan olingan va ular enerjetika sohasidagi bir nechta qarama-qarshi tendentsiyani ko‘rsatib turibdi.
Biznes va ishYil boshidan to sentabrgacha O‘zbekistonda neft qazish o‘tgan yilga nisbatan 1,6% ga kamaydi. Ko‘mir qazish esa o‘sdi. Bu raqamlar Milliy statistika qo‘mitasining ma’lumotlaridan olingan va ular enerjetika sohasidagi bir nechta qarama-qarshi tendentsiyani ko‘rsatib turibdi.
Neft va gaz kondensati: pasayish sekinlashmoqda
Yanvar-sentabr davomida O‘zbekistonda 482,2 ming tonna neft qazib olindi. Bu 2024 yilning xuddi shu davriga nisbatan 1,6% kam. Ko‘rinishda unchalik katta farq emas, ammo bu yerda diqqatga sazovor bir holat bor: avgust oxiridagi ko‘rsatkich 2,2% ga past edi. Ya’ni sentabrda qazib olish sur’ati bir oz tezlashdi va umumiy tushilmani qisman qopladi.
Gaz kondensati bilan vaziyat boshqacha. To‘qqiz oy ichida 729,2 ming tonna kondensati qazib olindi, bu o‘tgan yilga nisbatan 14,1% kam. Avgustdagi ko‘rsatkich 14,8% edi, shuning uchun bu yerda ham pasayish sekinlashganini aytish mumkin. Lekin 14% atrofidagi tushilma hali ham jiddiy raqam.
Tabiiy gaz: eng keskin pasayish
Tabiiy gaz qazib olish bo‘yicha rasm eng og‘ir. To‘qqiz oyda 27 milliard kub metr gaz olindi va bu 2024 yilning mos davriga nisbatan 16,4% kamdir. Kondensat va neftdan farqli o‘laroq, bu yo‘nalishda tendentsiyaning o‘zgarishi haqida hozircha aniq ma’lumot yo‘q.
Nega bu muhim? O‘zbekiston iste’molchilar uchun ham, sanoat uchun ham asosiy yoqilg‘i manbai sifatida gazga tayanadi. Qazib olishdagi sezilarli kamayish ichki ta’minotga va import zaruriyatiga ta’sir qilishi mumkin.
Ko‘mir: o‘sish bor, lekin...
Ko‘mir bilan vaziyat farqli. 2025 yilning to‘qqiz oyida 5,4 million tonna ko‘mir qazib olindi va bu 2024 yilga nisbatan o‘sishni bildiradi. Shu bilan birga, 2025 yil uchun belgilangan rejaga nisbatan hali 6,9% orqada qolinmoqda.
Bu ikki raqamni chalkashtirmaslik kerak. O‘tgan yilga qaraganda ko‘proq, lekin shu yilgi maqsadga yetilmagan. Ko‘mir sohasi o‘sayapti, ammo rejalashtirilgan sur’atda emas.
Ko‘mir qazishning o‘sishi qisman neft va gaz kamayishining tabiiy natijasi bo‘lishi mumkin: ba’zi sohalar muqobil yoqilg‘iga o‘tayotgan bo‘lishi ehtimoldan xoli emas. Ammo bu taxmin, postda bu haqda aniq ma’lumot yo‘q.
Motor yoqilg‘isi va sement: o‘sish davom etmoqda
Post yana bir muhim narsani qayd etadi: avtomobil benzini, dizel va portlandsement ishlab chiqarish o‘sishda davom etmoqda. Aniq raqamlar postda keltirilmagan, shuning uchun ularni bu yerda keltirmaymiz. Lekin bu signal shuni ko‘rsatadiki, qayta ishlash sanoati xom ashyo qazib olishdan ko‘ra yaxshiroq natija bermoqda.
Nima o‘zgaryapti, nima o‘zgarmayapti
Uchta asosiy tendentsiya ko‘rinib turibdi.
Birinchi: neft va kondensatdagi pasayish sur’ati sekinlashmoqda. Bu yaxshi belgi, ammo pasayish hali ham davom etmoqda.
Ikkinchi: tabiiy gaz qazib olish jiddiy kamayishda. 27 milliard kub metr va 16,4% li tushilma bu faqat statistika emas, balki mamlakatning energetik balansiga ta’sir qiladigan raqam.
Uchinchi: ko‘mir sohasi o‘sishda, ammo rejalashtirilgandan orqada. Bu yoqilg‘i turlari o‘rtasidagi nisbatni sekin-asta o‘zgartirayotgan bo‘lishi mumkin.
O‘quvchiga nima kerak bilish?
Agar siz ishlab chiqarish yoki qurilish sohasida ishlasangiz yoki yoqilg‘i narxlari sizning xarajatlaringizga bevosita ta’sir qilsa, bu tendentsiyalarni kuzatib borish foydali. Gaz qazib olishining kamayishi yaqin oylar va yillarda narxlarga va mavjudligiga ta’sir qilishi mumkin.
Agar siz investitsiya yoki biznes nuqtai nazaridan qarasangiz, ko‘mirga e’tibor kuchayayotganligi va qayta ishlash ishlab chiqarishining o‘sishi ham diqqatga sazovor. Mamlakatning energetik profilidagi o‘zgarishlar yangi imkoniyatlar va xavflarni birga olib keladi.
Tiyn.uz katalogi yoqilg‘i bozori ma’lumotlarini qamrab olmaydi, ammo biznes va iqtisodiy yangiliklar kredit va karta mahsulotlarini tanlashda foydali kontekst berishi mumkin. Sanoat xarajatlari o‘zgarganda moliyalashtirish shartlari ham dolzarb bo‘lib qoladi.
Raqamlarni qayta tekshirishni xohlasangiz, Milliy statistika qo‘mitasining rasmiy ma’lumotlariga murojaat qiling: ular muntazam yangilanib turadi.