O‘zbekistonda valyuta taklifi talabdan tez o‘smoqda: tafsilotlar nima deydi
Valyuta bozorida talab bilan taklif orasidagi farq torayib bormoqda. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, bu yil yanvar-sentabr oylarida bu ko‘rsatkich yil boshidagi darajadan pastga tushdi.
Biznes va ishValyuta bozorida talab bilan taklif orasidagi farq torayib bormoqda. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, bu yil yanvar-sentabr oylarida bu ko‘rsatkich yil boshidagi darajadan pastga tushdi.
Raqamlar nimani ko‘rsatyapti? Talabning o‘zi ham o‘sdi: o‘tgan yilning xuddi shu davriga nisbatan 17,9% oshib, 50,4 mlrd dollarga yetdi. Ammo taklif undan tez ko‘tarildi: Markaziy bankning o‘z operatsiyalarini hisobga olmaganda, 25,3% o‘sib, 43,8 mlrd dollarga chiqdi. Natijada talab va taklif orasidagi farq bir yil avvalgi 7,79 mlrd dollardan 6,6 mlrd dollarga tushdi.
Narsa-nima uchun ahamiyatli
Valyuta bozorida talab taklifdan yuqori bo‘lishi odatiy hol. O‘zbekistonda import eksportdan ko‘p, shuning uchun dollar sotib oluvchilar doimo so‘tuvchilardan biroz ko‘p bo‘ladi. Ammo bu farq qanchalik katta ekanligi kurs barqarorligiga bevosita ta’sir qiladi: farq kichraysa, markaziy bankning kursni ushlab turish uchun sarflashi kerak bo‘lgan zahira ham kamayadi.
Bu yil narsa siljidi. Eksportyorlar va aholining valyuta sotishi bozorga sezilarli qo‘shimcha dollar olib kirdi.
Kim eng ko‘p taklif qildi
Ikki guruh ajralib turadi.
Eksportyorlar o‘z daromadlarining bir qismini ichki bozorda sotdi: umumiy miqdor 9,5 mlrd dollar. Bu qonuniy majburiyat bilan bog‘liq, ammo sotilgan hajm real eksport tushumini ham ko‘rsatadi.
Aholi banklarga 18,9 mlrd dollar sotdi. Raqam juda katta: bu faqat bank orqali o‘tgan rasmiy savdolar. Aholining valyuta sotishi ko‘pincha so‘m kursiga bo‘lgan ishonch bilan ham bog‘liq, ham daromad manbalarining xilma-xilligi bilan. Qaysi omil kuchli bo‘lganini post ko‘rsatmaydi, ammo hajm o‘zi-o‘zi so‘zlaydi.
Yuridik shaxslar alohida ko‘rindi
Kompaniyalar segmentida ham taklif talabdan oldinga chiqdi. Yuridik shaxslarning valyutaga talabi 15,3% o‘sdi, taklifi esa 26,7% ko‘tarildi. Bu degani, korxonalar ham importga ko‘proq xarj qildi, ham o‘z valyuta tushumini faolroq sotdi.
Nima uchun shunday bo‘ldi? Postda sabab ko‘rsatilmagan. Eksport hajmining o‘sishi bo‘lishi mumkin, valyuta ushlab turish noqulay bo‘lib qolgani ham. Taxmin qilish o‘rniga faqat faktni ayting: taklif katta o‘sdi.
Bozorga nima o‘zgardi degan savol
Kamomad qisqardi, ya’ni bozor o‘z-o‘zini avvalgidan ko‘proq qoplaydi. Markaziy bank operatsiyalarisiz farq 6,6 mlrd dollar. Bu hali ham katta, biroq bir yil avvalgi 7,79 mlrd dollardan pastroq.
Markaziy bank o‘zi intervensiya qilganda bu farq yopiladi. Qancha intervensiya qilganligi postda ko‘rsatilmagan. Shuning uchun to‘liq manzira uchun Markaziy bankning to‘liq hisobotini o‘qish kerak bo‘ladi.
O‘quvchi bunga qanday qarashi kerak
Agar siz valyutani saqlab yoki sotib olmoqchi bo‘lsangiz, bu raqamlar prognoz emas. Ular o‘tgan davr statistikasi, o‘tgan to‘qqiz oy nima bo‘lganini ko‘rsatadi. Kurs keyingi oy qayoqqa borishi bu raqamlardan chiqmaydi.
Ammo bozor dinamikasini tushunish uchun foydali belgilar bor:
- Taklif tez o‘sganda kurs bosimini yengillashtiradi.
- Aholining 18,9 mlrd dollarlik sotishi katta miqdor: bu raqam pasaysa, bozor muvozanati yana qiyinlashishi mumkin.
- Eksportyorlar ichki bozorda 9,5 mlrd dollar sotdi: bu kanal ham valyuta balansining muhim qismi.
Endi nima
Butun yillik statistika yanvar-dekabr hisoboti chiqqunga qadar to‘liq bo‘lmaydi. Markaziy bank har chorakda va yil oxirida valyuta bozori to‘g‘risida batafsil ma’lumot chiqaradi. Shu davrgacha to‘rtinchi chorak raqamlari, ayniqsa aholining valyuta sotuvi va eksport tushumi, bu tendensiya davom etishini ko‘rsatadi.
Siz valyuta kursi harakatini kuzatmoqchi bo‘lsangiz, tiyn.uz katalogidagi valyuta kurslari bo‘limida bugungi narxlarni tekshiring. Statistika tendensiyani ko‘rsatadi, kurs esa har kuni o‘zgaradi.